Twee evenementen, één rode draad: lokale besturen willen grip op hun digitale toekomst.
Op donderdag 22 oktober stond C-smart op twee plaatsen tegelijk. In Flanders Expo Gent was het de Trefdag Vlaanderen Digitaal, dit jaar onder het thema “Soeverein in een verbonden wereld”. In Antwerpen trok Exello.net On Tour de lokale besturen samen. Op beide plaatsen ontmoetten we heel wat collega’s uit lokale besturen. Het thema van de Trefdag vat goed samen waar het vandaag om draait: hoe houden lokale besturen grip op hun digitale dienstverlening?
Eén van de inhoudelijke sporen op de Trefdag ging over AI als collectieve intelligentie. Ook in lokale besturen is AI geen toekomstmuziek meer. Medewerkers gebruiken tools als ChatGPT, vaak zonder duidelijk kader. Dat is begrijpelijk, want de tools zijn gratis, snel en handig. Maar wie een brief van een burger in een publieke AI-tool plakt, deelt mogelijk persoonsgegevens met een commerciële partij buiten Europa.
Verantwoord AI-gebruik in een lokaal bestuur begint daarom niet bij de tool, maar bij drie dingen:
- Een helder AI-beleid. Waarvoor zetten we AI in, en waarvoor niet?
- Duidelijke afspraken. Zeker over persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie.
- Opleiding. Zodat medewerkers weten wat ze doen. Sinds de Europese AI-verordening is dat geen optie meer: organisaties die AI inzetten, moeten zorgen dat hun medewerkers voldoende AI-geletterd zijn.
C-smart begeleidt besturen vandaag al met een traject rond AI-governance. We bouwen dat aanbod verder uit, onder meer met een AI-officer en leertrajecten in de C-smart Dojo.
Achter AI zit een groter vraagstuk
Het gebruik van AI raakt aan een bredere vraag: wie heeft de controle? Wie beheert de gegevens van onze burgers? Weten we welke systemen we gebruiken en hoe ze met elkaar verbonden zijn? En wat doen we als ze uitvallen?
Die vragen zijn dringender dan ooit. De recente onbeschikbaarheid van diverse overheidswebsites door een lek in de PHP-programmeertaal toonde hoe afhankelijk we zijn van externe systemen. Ook de wereldwijde storing bij Microsoft 365 midden november, waardoor e-mail en Teams in meer dan zeventig landen urenlang haperden, toont dat soevereiniteit niet alleen over gegevens gaat, maar ook over de continuïteit van dienstverlening. De cijfers van Audit Vlaanderen bevestigen dat beeld:
- Tussen 2023 en 2025 vonden de auditeurs bij 77 gemeenten en twaalf intercommunales 1.899 digitale zwakke plekken, waarvan 353 met een hoog risico.
- 59% van de onderzochte gemeenten kon geen plan voorleggen om verder te werken als de systemen uitvallen.
- Besturen werken met minstens 10 en vaak meer dan 20 leveranciers. Bijna geen enkel bestuur heeft een actueel overzicht van hoe al die toepassingen met elkaar verbonden zijn.
- In 60% van de doorgelichte besturen draait de volledige ICT op hooguit twee voltijdse medewerkers.
Die cijfers zeggen weinig over de inzet van gemeenten, en veel over hun schaal. Dezelfde mensen bemannen de helpdesk, installeren laptops en volgen leveranciers op. Een cyberplan schrijven, laat staan testen, komt er dan zelden van.
Maarten Boonen, algemeen directeur C-smart: “Een gemeente zonder cyberplan is zelden een gemeente zonder goede wil. Meestal is het een gemeente met één of twee ICT’ers die tegelijk de helpdesk, de laptops en de leveranciers opvolgen. Dat los je niet op met een verwijt, wel met schaal: wat een gemeente alleen niet kan dragen, dragen we samen.”
Onze visie: de gegevens van burgers in publieke handen
Het thema van de Trefdag sluit naadloos aan bij waar C-smart voor staat. Digitale soevereiniteit is voor lokale besturen geen abstract begrip. Het betekent dat de gegevens van burgers veilig in publieke handen blijven, en dat geen enkele gemeente er alleen voor staat wanneer het misgaat. Concreet doen we dat zo:
- Eén of twee ICT’ers kunnen geen cyberplan dragen. Daarom delen we gespecialiseerde CISO- en DPO-ondersteuning over de aangesloten besturen, en kopen we gebundeld in. Zo spreken 270 besturen met één stem.
- Wie niet weet wat er draait, weet ook niet wat eerst terug moet. Daarom werken we samen met besturen aan een digitale plattegrond: een overzicht van applicaties, contracten, infrastructuur en risico’s.
- Tien tot twintig leveranciers, maar wie beveiligt wat? C-smart treedt op als publieke partner die gedeelde oplossingen onderhoudt en er de verantwoordelijkheid voor neemt.
- Een plan dat nooit werd getest, is als een brandblusser die nooit werd nagekeken. Daarom maken we van continuïteitsplanning, risicoanalyse en herstelstrategieën een speerpunt in ons aanbod.
- De aanvaller moet één keer raak zijn, de verdediger moet alles tegenhouden. Daarom verdedigen we die systemen samen.
Op langere termijn bouwen we aan een gedeeld digitaal huis in publieke handen: een eigen, beveiligde omgeving in België, waar elk bestuur zijn eigen sleutel houdt en we bewaking, onderhoud en kosten delen. Onze nieuwe vestiging in Lummen gebruiken we als proeftuin voor wat straks voor alle besturen moet werken.
Waar staat uw bestuur?
Bedankt aan iedereen die langskwam in Gent en Antwerpen. Wilt u weten waar uw bestuur staat op het vlak van AI, cyberveiligheid of continuïteit? Laat het ons weten. We denken graag mee.

